Tái định nghĩa vai trò kỹ sư trong kỷ nguyên AI - Từ thách thức nhân lực đến hợp tác Việt - Nhật
Việt Nam có nguồn lực trẻ, năng động và đang được đầu tư mạnh mẽ. Nhật Bản có chuẩn mực quản trị, kỷ luật và kinh nghiệm vận hành toàn cầu. Khi hai quốc gia cùng đầu tư vào con người, chúng ta không chỉ giải bài toán thiếu hụt hôm nay, mà còn kiến tạo năng lực công nghệ cho cả thập kỷ tới.
Nhật Bản trước một nghịch lý lớn của thời đại số
Nhật Bản - một trong những nền kinh tế hàng đầu thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển mình đặc biệt. Một mặt, quốc gia này đẩy mạnh chuyển đổi số trên quy mô toàn diện: từ Chính phủ điện tử, sản xuất thông minh, tài chính, ngân hàng đến y tế và giáo dục. AI, Cloud và dữ liệu lớn đang dần trở thành hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế. Nhưng ở mặt còn lại, Nhật Bản đang đối diện một thách thức nghiêm trọng về nhân lực công nghệ.
Theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), đến năm 2030, nước này có thể thiếu khoảng 789.000 nhân lực CNTT. Không chỉ thiếu về số lượng, thị trường còn thiếu hụt nhân sự chất lượng cao trong các lĩnh vực chiến lược như Cloud, AI, An toàn thông tin và Khoa học dữ liệu. Hơn 70% doanh nghiệp Nhật Bản thừa nhận đang gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự công nghệ cho các vị trí quan trọng.
Nguyên nhân sâu xa đến từ già hóa dân số, gần 30% dân số trên 65 tuổi, khiến lực lượng lao động trẻ ngày càng thu hẹp. Điều này tạo ra một nghịch lý: nhu cầu công nghệ tăng mạnh nhưng nguồn nhân lực lại giảm dần.
Việt Nam - từ nguồn cung nhân lực đến đối tác công nghệ
Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một đối tác tự nhiên của Nhật Bản. Không chỉ bởi yếu tố địa lý hay quan hệ hợp tác lâu năm, mà bởi năng lực công nghệ ngày càng được củng cố về cả số lượng lẫn chất lượng.
Việt Nam hiện có khoảng 1 triệu kỹ sư công nghệ, mỗi năm bổ sung thêm trung bình 50.000 sinh viên CNTT - con số tương đương tổng nguồn nhân lực mới của nhiều quốc gia trong khu vực cộng lại.
Trong khi đó: Tại Malaysia, tỷ lệ sinh viên theo học STEM duy trì dưới 50% trong hơn hai thập kỷ.
Singapore sở hữu hệ sinh thái công nghệ tiên tiến nhưng bị giới hạn bởi quy mô dân số.
Thái Lan mỗi năm có khoảng 18.000 - 20.000 sinh viên tốt nghiệp CNTT, nhưng chỉ 3.500 - 4.000 người thực sự gia nhập ngành.
Song song với nguồn lực sẵn có, Chính phủ Việt Nam đang đầu tư mạnh cho các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn và AI. Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030 (phê duyệt ngày 21/9/2024) đặt mục tiêu xây dựng phòng thí nghiệm chuyên sâu tại 18 trường đại học và đào tạo hơn 1.300 giảng viên chuyên ngành. Những yếu tố này giúp Việt Nam từng bước chuyển mình từ “nguồn cung nhân sự” sang “đối tác chiến lược về năng lực công nghệ” trong kỷ nguyên AI.
Xu hướng mới: Kỹ sư không còn chỉ viết code
Trước áp lực thiếu hụt nhân lực, Nhật Bản buộc phải thay đổi cách tiếp cận.
Thay vì mở rộng theo chiều rộng, nền kinh tế này đang tối ưu theo chiều sâu bằng cách: Tự động hóa quy trình; Ứng dụng AI thay thế công việc lặp lại; Chuẩn hóa vận hành bằng nền tảng số; Tăng cường an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu. Từ đó, vai trò của kỹ sư công nghệ cũng thay đổi căn bản.
AI không còn là công cụ thử nghiệm, mà trở thành “nhân sự số” tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị doanh nghiệp. Cloud và nền tảng số trở thành hạ tầng quốc gia. Robot hóa và tự động hóa được triển khai ở quy mô lớn.
Quan trọng nhất, thị trường đang dịch chuyển từ mô hình “kỹ sư chuyên môn hẹp” sang “nhân sự đa năng” - những Full-stack Engineer, DevOps Engineer, AI Engineer có khả năng hiểu toàn bộ vòng đời hệ thống.
Kỹ sư trong kỷ nguyên AI không chỉ trả lời câu hỏi “xây như thế nào” mà phải trả lời “xây để tạo ra giá trị gì”.
Thực tiễn tại Viettel Software: Kỹ sư ở trung tâm vận hành
Tại Viettel Software, quá trình chuyển dịch này đang diễn ra mạnh mẽ.
Chúng tôi xây dựng đội ngũ kỹ sư không chỉ vững về nền tảng kỹ thuật mà còn am hiểu sâu bài toán vận hành, kinh doanh và tác động xã hội. Một dòng code chỉ thực sự có giá trị khi nó giải quyết một vấn đề thực tế, và một hệ thống công nghệ chỉ thành công khi nó cải thiện cuộc sống con người.
Kỹ sư Viettel Software tham gia trọn vòng đời hệ thống:
- Hiểu và bóc tách bài toán nghiệp vụ
- Thiết kế kiến trúc tổng thể
- Xây dựng và kiểm thử
- Vận hành thực tế sau khi go-live
- Tối ưu liên tục bằng AI và tự động hóa
Chúng tôi đang triển khai các hệ thống cho hãng hàng không quốc gia, các ngân hàng thương mại lớn, doanh nghiệp đầu ngành và cơ quan quản lý nhà nước trung ương - những hệ thống phục vụ hàng triệu người dùng, vận hành 24/7, nơi chỉ một sai số nhỏ cũng có thể tạo ra tác động dây chuyền tới kinh tế và xã hội.
Trong dự án hàng không, kỹ sư phải hiểu sâu chuỗi khai thác bay và điều phối mặt đất để thiết kế hệ thống không được phép gián đoạn. Trong dự án ngân hàng, họ phải nắm vững nghiệp vụ tài chính và tiêu chuẩn bảo mật cao nhất. Trong hệ thống quản lý nhà nước, họ phải tuân thủ quy trình pháp lý và chuẩn an ninh cấp cao. Chính môi trường đó đã rèn luyện đội ngũ thành những kỹ sư full-stack đúng nghĩa - sâu kỹ thuật, rộng nghiệp vụ và gắn công nghệ với giá trị thực tiễn.
Hợp tác Việt - Nhật: Từ bổ sung nhân lực đến đồng kiến tạo năng lực
Thách thức nhân lực trong kỷ nguyên AI không chỉ là bài toán số lượng, mà là bài toán chất lượng và khả năng thích ứng. Vì vậy, Viettel Software mong muốn hợp tác với các doanh nghiệp Nhật Bản không chỉ ở cấp độ dự án, mà ở cấp độ hệ sinh thái nhân lực.
Việt Nam có nguồn lực trẻ, năng động và đang được đầu tư mạnh mẽ. Nhật Bản có chuẩn mực quản trị, kỷ luật và kinh nghiệm vận hành toàn cầu.
Khi hai quốc gia cùng đầu tư vào con người, chúng ta không chỉ giải bài toán thiếu hụt hôm nay, mà còn kiến tạo năng lực công nghệ cho cả thập kỷ tới. Viettel Software cam kết trở thành đối tác tin cậy, đồng hành dài hạn cùng doanh nghiệp Nhật Bản trong hành trình phát triển nguồn nhân lực và chuyển đổi số bền vững.
